Orhan Veli Kanık

Orhan Veli
13 Nisan 1914’te İstanbul, Beykoz’da dünyaya geldi. Eğitim hayatı İstanbul ve Ankara arasında geçerken, hayatının dönüm noktası Ankara Erkek Lisesi oldu. Edebiyat öğretmeni Ahmet Hamdi Tanpınar rehberliğinde; Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday ile o efsanevi “Garip” üçlüsünü kurdular.

PTT’de telgraf memurluğu yaptı; şiirlerindeki o meşhur “az ve öz” anlatım tarzı belki de bu telgraf dünyasından geliyordu. Ardından Milli Eğitim Bakanlığı Tercüme Bürosunda çalıştı. Bu dönemde Moliére ve La Fontaine’i Türkçeye kazandırdı. Ancak özgür ruhu memuriyet kalıplarına sığmadı ve istifa etti.

Orhan Veli, hayatı bir flaneur (şehir gezgini) gibi yaşardı:
Memurluktan ayrıldıktan sonra tamamen edebiyata odaklandı. Efsanevi Yaprak dergisini çıkardı. Yaprak dergisini çıkarmak için büyük fedakarlıklar yaptı; dergiyi çıkarabilmek için sırtındaki paltosunu sattı, derginin her sayısını kendi elleriyle paketleyip dağıttı.
İlk şiirlerini Mehmet Ali Sel takma adıyla yayınladı.
Tek tutkusu edebiyattı. Bu tutkudaki en büyük ilhamı ve derin aşkı ise “Rönesans gibi kadın” dediği Nahit Hanım’dı.

Ölümü, tıpkı şiirleri gibi “garip” ve trajik oldu. Ankara’da belediyenin açtığı bir çukura düşmesiyle başlayan süreç, birkaç gün sonra 36 yaşında gelen bir beyin kanamasıyla son buldu. Öldüğünde diş fırçasına sarılı bir kağıtta, yarım kalmış son şiiri “Aşk Resmi” bulundu.

Bize nasırlı ayakları, şişedeki balığı ve ‘anlatılamayan’ o derin sızıları sevdiren adam. 36 yıla sığan, paltosuz geçen ama şiire sarılı bir ömür... Bugün seni her zamankinden daha iyi anlıyoruz Orhan Veli. Ruhun rüzgarda, sesin martı çığlıklarında kalsın.

Şiiri sokağa indiren, kuralları yıkan o meşhur kitap: “Garip”

Adı Nereden Geliyor?
Melih Cevdet Anday’ın anlatımına göre, bu şiirleri okuyanlar şaşkınlıklarını gizleyemez ve sürekli “Amma da garip!” derlermiş. Şairler de bu tepkiden ilham alarak, şiirlerindeki bu “tuhaflığı” ve “sıradanlığı” sahiplenip kitaba bu ismi vermişler.
Ne atom bombası
Ne Londra Konferansı
Bir elinde cımbız,
Bir elinde ayna;
Umurunda mı dünya

Süslü kelimelerden, ağır sanatlardan ve ölçü-kafiye zorunluluğundan sıkılan üç genç şairin edebiyat dünyasını nasıl sarstığını biliyor muydunuz? 1941 yılında yayımlanan Garip, sadece bir şiir kitabı değil; Türk şiirinde yapılmış en cesur devrimlerden biridir.
Beni bu güzel havalar mahvetti.”

Kitap, lise arkadaşı olan Orhan Veli Kanık, Melih Cevdet Anday ve Oktay Rifat Horozcu’nun ortak eseridir.

Orhan Veli ve arkadaşlarının “şiir şatafatlı bir şey değil, hayatın kendisidir” diyerek başlattığı bu akım, bugün bile okurken yüzümüzde bir gülümseme bırakıyor. Kitabeyi söküp sokağa, sıradan insana ve günlük dile taşıyor.

Kitabın 1941’deki ilk baskısında Orhan Veli imzalı, manifesto niteliğinde bir ön söz yer alıyordu. Bu önsözün ilk cümlesi, akımın ruhunu özetler: “Bu kitap, sizi alışılmış şeylerden şüpheye davet edecektir”. Geleneksel şiiri (vezin, kafiye, edebi sanatlar) tamamen reddederek şiiri “şairanelikten” kurtarmayı hedeflediler.
Şairaneliğe” ve sanatlı söyleyişe savaş açan ekip, şiiri yüksek zümrenin elinden alıp sokaktaki “küçük adamın” dertlerini anlatmak için kullanmıştır.
Hiçbir şeyden çekmedi dünyada / Nasırdan çektiği kadar”
Yazık oldu Süleyman Efendi’ye..

Kitap yayımlandığında edebiyat çevrelerinde büyük bir gürültü koptu. Bir kesim bu şiirlerin “şiir bile olmadığını” savunurken, bir kesim bu cesur hamleyi alkışladı. Öyle ki, Orhan Veli’nin “Kitabe-i Seng-i Mezar” şiiri o dönemde büyük tartışmalara ve dalga geçilmelere sebep olmuştu.

Özetle; Garip, sadece bir kitap değil, üç genç arkadaşın "şiir halk içindir ve hayatın ta kendisidir" diyerek modern Türk şiirinin kapılarını aralayan bir akımının başlangıç kitabı olmuştur.
Bize nasırı, cımbızı ve 'güzel havaları' sevdiren Garip akımı, her zaman en samimi haliyle kalbimizde.

"Sadelik en büyük devrimdir. Şiirle ve sevgiyle kalın."